قانون «امر به معروف و نهی از منکر طالبان» که ملا هبتالله آخندزاده، رهبر این گروه، در اوت ۲۰۲۴ تصویب کرد، در نزدیک به دو سال گذشته بهشکلی متناقض در بخشهایی از افغانستان اجرایی شده و در بخشهایی به اجرا در نیامده است.
هدف این قانون که بر پایه تفسیر خاص طالبان از شریعت تنظیم شده، نظارت بر رفتار فردی و اجتماعی مردم و الزام آنان به رعایت احکام دینی اعلام شده است. این قانون وزارت امر به معروف را مرجع اصلی اجرای آن تعیین کرده و به «محتسبان» اختیار داده تا در امور مختلف، از پوشش و رفتار زنان و مردان گرفته تا رسانهها، بازار، آموزش و زندگی روزمره، دخالت کنند.
در این چارچوب، مفاهیمی چون «معروف» و «منکر» هم براساس برداشت فقهی طالبان تعریف شده و این نهاد موظف است مردم را به اجرای آنچه «نیک» شمرده میشود، وادار و از آنچه «بد» تلقی میشود، منع کند.
این قانون که آنالنا بربوک، وزیر خارجه پیشین آلمان، آن را «۱۰۰ صفحه نفرت از زنان» نامیده بود، محدودیتهای گستردهای در حوزههای مختلف اعمال میکند که ازجمله آنها الزام زنان به رعایت حجاب کامل، محدودیت شدید برای حضور آنان در اجتماع و حتی شنیدهشدن صدایشان در جمع، منع پخش تصاویر موجودات زنده در رسانهها، ممنوعیت موسیقی و اختلاط زنان و مردان و کنترل فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی است. بابت تخطی از این احکام هم مجازاتهایی چون تذکر، تهدید، جریمه مالی و زندان در نظر گرفته شده است و در موارد تکرار، افراد به مجازاتهای سختتری محکوم میشوند.
در این میان، نحوه اجرای ماده ۱۷ این قانون که محتسبان وزارت امر به معروف را مامور کرده در سراسر افغانستان مانع پخش تصاویر موجودات زنده در رسانهها شوند، بهشدت زیرسوال است. براساس این ماده، ماموران اداره امر به معروف و نهی از منکر مسئولیت و اختیارات دارند که از انتشار مطالب مخالف شریعت و مذهب، مطالبی که در آن مسلمانان تحقیر و توهین میشوند و مطالبی که عکس موجودات زنده در آن است، جلوگیری کنند.
رهبر طالبان در فرمانی دیگر به ماموران اداره امر به معروف اختیارات بیشتری هم داده تا بهصورت مستقل عمل کنند و برای مداخله در مواردی که فرمانها برای آنان مشخص کرده است، از دیگر مقامهای طالبان دستور نگیرند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
وزارت امر به معروف و نهی از منکر یکی از نهادهای کلیدی حکومت طالبان است که بهصورت متمرکز و زیر نظر رهبر این گروه فعالیت میکند. ساختار آن سلسلهمراتبی است که از رهبری مرکزی در کابل و قندهار آغاز میشود و به دفاتر استانی و مدیران شهرستانها گسترش مییابد.
در پایینترین سطح، ماموران خیابانی این نهاد قرار میگیرند که طالبان به آنان «محتسب» میگویند. محتسبها نیروهای اجرایی این نهاد محسوب میشوند که در خیابانها و کوچه وبازارها، ادارات و رسانهها بر رفتار مردم نظارت میکنند. براساس قانون، محتسبان ازسوی رهبر تعیین میشوند و اختیار مداخله مستقیم در امور اجتماعی و دینی را دارند.
ماموران امر به معروف و نهی از منکر طالبان در محله تفریحی دشت شادیان در مزارشریف- ایندیپندنت فارسی
در مورد تعداد نیروهای این وزارت، آمار رسمی و شفافی وجود ندارد، اما برآوردها نشان میدهد که این نهاد هزاران نیروی فعال در سراسر افغانستان دارد. این نیروها، شامل محتسبان خیابانی، ناظران ادارات و گشتهای سیار، در برخی موارد با پلیس و نهادهای امنیتی همکاری دارند.
ماهیت این وزارتخانه فراتر از یک سازمان عادی است و بهعنوان ابزاری برای کنترل اجتماعی و اجرای تفسیر خاص طالبان از شریعت عمل میکند، بهگونهای که حضور آن در بخشهای مختلف زندگی روزمره مردم کاملا محسوس است.
این نهاد یک شاخه نظامی نیز دارد که از آن بهعنوان معاونت نظامی وزارت امر به معروف و نهی از منکر یاد میشود. مولوی سعیداحمد شهیدخیل، معاون نظامی وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان است که رهبر طالبان در ژوییه ۲۰۲۳ او را به این مقام منصوب کرد. او در فعالیتهایی مانند راهاندازی کارزارهای ملی، بازدید از محتسبان و دیدار با عالمان دینی برای اجرای سیاستهای این وزارتخانه نقش دارد. شماری از نیروهای این نهاد مسلحاند و در جریان بازدید از بازارها، ایجاد ایست بازرسیها و کنترل بر نهادهای خصوصی و دولتی، محتسبان را همراهی میکنند.
با وجود پایبندی سرسختانه طالبان به اجرای فرمانهای رهبر این گروه، در برخی موارد با شکستهایی مواجه شدهاند که یکی از آنها همین ماده ۱۷ قانون امر به معروف است. با وجود اینکه نزدیک به دو سال از تصویب این قانون میگذرد، رسانههای طالبان و رسانههای خصوصی هنوز پخش تصاویر موجودات زنده را متوقف نکردهاند.
براساس گزارش مرکز خبرنگاران افغانستان، وزارت امر به معروف طالبان در ۲۴ استان از ۳۴ استان افغانستان، به رسانههای دولتی و خصوصی دستور داده است که از نشر تصاویر موجودات زنده خودداری کنند. به کاربران شبکههای اجتماعی ازجمله یوتیوب و مسئولان نهادهای دولتی و خصوصی هم بارها هشدار داده شده است که از انتشار محتوای حاوی تصاویر موجودات زنده خودداری کنند، اما حتی خود طالبان نیز به این دستور عمل نکردهاند.
بررسی صفحات و حسابهای نهادهای دولتی طالبان در رسانههای اجتماعی نشان میدهد که مسئولان این گروه همچنان هر روز ویدیوها و محتوای شامل عکس منتشر میکنند.
رسانههای تحت کنترل این گروه، ازجمله رادیو تلویزیون ملی افغانستان، در شماری از شهرها از جمله بلخ و تخار، برای مدتی انتشار تصاویر موجودات زنده را متوقف کردند، اما در هفتههای اخیر این روند ازسر گرفته شده است. دفتر حاجی یوسف وفا، استاندار طالبان در بلخ، که از نزدیکترین افراد به ملا هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان است، از جلسات او عکس و ویدیو منتشر میکند.
صفحات رادیو و تلویزیون ملی افغانستان در شهرهای مختلف- RTA/X
هیچیک از رسانههای دولتی و خصوصی در کابل به این ماده قانون امر به معروف و نهی از منکر طالبان عمل نکردهاند. فعالیت همه رسانهها، ازجمله رسانههای طالبان، شامل پخش زنده و انتشار تصاویر موجودات زنده، ازجمله مقامهای طالبان، است. ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان هم که در قندهار مستقر است، پیوسته با رسانهها مصاحبه میکند.
با این حال، فرمان منع پخش تصاویر موجودات زنده، در قندهار که محل زندگی ملا هبتالله آخندزاده است، اجرایی شده است و تلویزیون دولتی و رسانههای خصوصی در قندهار، فعالیتشان را به شکل رادیویی درآوردهاند و تصاویر موجودات زنده را پخش نمیکنند.
صفحه تلویزیون ملی افغانستان در قندهار، عکس گاو را بلر کرده، اما عکس یک مسئول این گروه را از صفحه دفتر مرکزی در کابل بازنشر کرده است- RTA/X
این وضعیت علاوهبر اینکه برای فعالان رسانهای درباره دوگانگی در اجرای سیاستهای مذهبی طالبان پرسشبرانگیز شده، نشانهای از عملینبودن بخش بزرگی از فرمانهای طالبان است که در افکار تندروانه این گروه ریشه دارد و با شیوه زندگی امروزی همخوان نیست.
